Ketenaansprakelijkheid hervormd

Auteur: Alexandre Bastenier, Reyns Advocaten

Tuinaanlegsector geïmpacteerd

De Vlaamse Regering voert deze nieuwe zorgvuldigheidsplicht gefaseerd in, te beginnen bij sectoren waar volgens haar het risico op sociale fraude het grootst is. Ook de bouwsector valt onder deze nieuwe verplichting, en wordt gedefinieerd als “werken in onroerende staat”. Zulke werken kunnen verder gedefinieerd worden als het bouwen, verbouwen, afwerken, inrichten, herstellen, onderhouden van een onroerend goed of het duurzaam aanbrengen van goederen eraan.

Kortom, ook tuinaannemers kunnen dus onder deze nieuwe verplichtingen vallen. Denk maar aan verhardingen, bepaalde aanlegwerken, of zwembadbouwers. Voor professionele opdrachtgevers, hoofdaannemers en intermediaire aannemers actief in de bouwsector die een beroep doen op onderaannemers is deze wetswijziging dus bijzonder relevant.

Eerst een gefaseerde invoering van de nieuwe verplichtingen

De verstrengde zorgvuldigheidsplicht maakt deel uit van de strijd tegen sociale fraude, in het bijzonder tegen de illegale tewerkstelling van buitenlandse werknemers. Oorspronkelijk was het de bedoeling om deze verplichtingen op alle sectoren toe te passen.

Omdat dit een zware administratieve last zou betekenen en het vrij verkeer van diensten kon belemmeren, koos de Vlaamse Regering voor een gefaseerde aanpak. In een eerste fase geldt de regeling enkel voor zogenaamde ‘hoogrisicosectoren’.

De bouwsector als ‘hoogrisicosector’

Vanaf 1 januari 2026 geldt de verstrengde zorgvuldigheidsplicht in Vlaanderen voor:

• de bouwsector
• de schoonmaaksector
• de vleessector
• bepaalde koeriersdiensten

Het is geen verrassing dat de bouwsector wordt geviseerd. Bouwprojecten verlopen vaak in meerdere lagen van aanneming en onderaanneming, waardoor controle op correcte tewerkstelling van werknemers complexer wordt en het risico op misbruik stijgt.

Wat houdt de zorgvuldigheidsplicht concreet in?

De kern van de nieuwe regeling is dat professionele opdrachtgevers, aannemers en intermediaire aannemers niet langer passief mogen blijven. Zij moeten actief nagaan of hun rechtstreekse onderaannemer geen illegaal verblijvende buitenlandse werknemers inzet. De aannemer heeft als het ware een verregaande onderzoeksplicht en draagt derhalve mee verantwoordelijkheid.

Concreet betekent dit dat de hoofdaannemer vóór aanvang van de werken bij onderaannemers een aantal cruciale gegevens moet opvragen en controleren, waaronder:

• identificatie- en contactgegevens van de onderaannemer
• persoonsgegevens van de buitenlandse werknemers of buitenlandse zelfstandigen
• gegevens over hun verblijfsrechtelijke situatie
• gegevens over hun tewerkstelling. Denk onder meer aan een kopie van geldige toelating tot arbeid en bewijs van verplichte aanmeldingen

Bovendien moet de hoofdaannemer beschikken over een schriftelijke verklaring van de rechtstreekse onderaannemer waarin deze bevestigt dat hij geen illegaal verblijvende buitenlanders tewerkstelt of zal tewerkstellen. Deze verplichting geldt telkens opnieuw bij elke onderaanneming. Het volstaat dus niet om éénmalig informatie te verzamelen.

Verplichting tot melden bij ontbrekende gegevens

De Vlaamse Regering heeft ook verduidelijkt hoe met deze gegevens moet worden omgegaan.

De eerder voorziene applicatie waarin aannemers zouden kunnen nagaan of de vereiste gegevens al aanwezig zijn komt er niet. In de plaats daarvan wordt een elektronisch meldloket voorzien bij de Vlaamse Sociale Inspectie.

De werkwijze is als volgt:

1. De aannemer of opdrachtgever vraagt de vereiste gegevens op bij zijn rechtstreekse onderaannemer.
2. Hij controleert of de gegevens effectief aanwezig zijn en gaat na of ze nog geldig zijn om ze vervolgens te bewaren.
3. De gegevens worden ter beschikking gehouden van de sociale inspectiediensten. Het is dus belangrijk dat u een bewijs bijhoudt van de opgevraagde nodige gegevens zodat u later kan aantonen aan uw onderzoek- en controleverplichting te hebben voldaan
4. Indien de gegevens door de onderaannemer niet worden aangebracht, moet dit verplicht gemeld worden aan de Vlaamse Sociale Inspectie via het elektronische meldloket.

Het niet melden van ontbrekende gegevens kan leiden tot strafrechtelijke aansprakelijkheid binnen de keten, ook als men zelf geen illegale werknemers tewerkstelt. Vermijd dus hoge boetes door de regels correct na te leven.

Concrete aanbevelingen voor de aannemer
Voor professionele opdrachtgevers en aannemers in de bouwsector vergt deze nieuwe regeling enkele aanpassingen binnen de onderneming :

• Het aanpassen van contracten met onderaannemers door duidelijke informatieverplichtingen en sancties op te nemen. Voorzie duidelijk welke documenten en informatie de onderaannemer voorafgaandelijk aan de werken aan u dient over te maken, binnen welke termijn, en op welke wijze. Koppel hier ook sancties aan indien de nodige documenten niet worden overgemaakt, bv. de ontbinding van de aannemingsovereenkomst.
• Het uitwerken van interne processen binnen uw bedrijf om de verplichte documenten systematisch op te vragen en te bewaren. Deze onderzoek- en controleverplichtingen dienen een vanzelfsprekend automatisme te worden in de bedrijfsvoering.
• Het sensibiliseren van uw personeel om de controles uit te voeren op de werven en de nodige bewijsstukken te verzamelen
• Ga na of uw onderaannemer of zijn beurt niet met onderaannemers werkt die finaal met illegale werknemers werkt. In dat geval geldt er enkel aansprakelijkheid indien bewezen kan worden dat u voorafgaandelijke kennis heeft. Om discussies te vermijden over het begrip “voorafgaandelijke kennis” kan aanbevolen worden om te controleren of de onderaannemer van uw onderaannemer ook in orde is
• Stop de samenwerking indien u rode vlaggen ziet of niet voldoende informatie krijgt

Wie tijdig zijn processen aanpast, verkleint het risico op sancties en discussies met de inspectiediensten aanzienlijk.

Besluit

De nieuwe regels inzake ketenaansprakelijkheid zijn van kracht vanaf 1 januari 2026. Professionals actief in de bouwsector doen er goed aan hun interne processen en juridische contracten onder de loep te nemen.

De nieuwe zorgvuldigheidsplicht maakt van ketenaansprakelijkheid een belangrijk aandachtspunt bij elk bouwproject waar onderaannemers worden ingezet.

Mr. Alexandre BASTENIER  van Reyns Advocaten volgt de nieuwe regels nauwgezet en helpt bouwprofessionals hun contracten en procedures vlot af te stemmen op het nieuwe regelgevend kader.