Zwemvijverdag aan de eerste publieke zwemvijver van België
De zwemvijverdag van Groen Groeien vond dit jaar plaats in Aarschot, waar een bezoek aan de eerste publieke natuurlijke zwemvijver van België op de planning stond. Een unieke kans om meer te leren over de technische en organisatorische kant van openbare projecten.
Auteur: Jarne Depaepe, consulent groenvoorziening
Van bestaande vijver naar natuurlijke zwemzone
Voor de aanleg van de zwemvijver tekende bedrijf en lid van Groen Groeien Ecoworks. Ecoworks is naast de aanleg van zwemvijvers ook bekend voor de aanleg van groendaken en groene gevels. Toen de stad Aarschot in 2020 het domein Schoonhoven aankocht, vroeg ze het bedrijf om een haalbaarheidsstudie uit te voeren. Voor die studie werkte Ecoworks samen met het Duitse bureau Polyplan, dat gespecialiseerd is in de engineering van natuurlijke zwemsystemen. Toen bleek dat het project technisch haalbaar was, kreeg Ecoworks ook de opdracht om het effectief te realiseren.
Het resultaat is een zwemvijver van ongeveer 3500 m², volledig waterdicht gemaakt met een afdichtingsfolie die samen met Sealtec werd geplaatst. Daarboven ligt een dunne zandlaag, waardoor zwemmers het gevoel krijgen alsof ze in zee lopen. Ook onder de folie werd een zandlaag aangebracht, zodat de bodem zacht aanvoelt. De rand van de zwemvijver bestaat uit modulaire panelen die eenvoudig te plaatsen zijn en met een paal verankerd werden. Door de aard van de ondergrond bleek het echter een hele uitdaging om alle panelen perfect horizontaal te plaatsen.
Voor de waterzuivering werd een natuurlijke filterzone van ongeveer 1000 m² aangelegd. Die zone speelt een cruciale rol in het ecosysteem van de zwemvijver en zorgt ervoor dat het water op natuurlijke wijze helder blijft.
Bezoek aan de zwemvijver
Na de toelichting trokken de deelnemers samen naar de zwemvijver zelf. Tijdens de rondgang werd duidelijk hoe het project in het landschap van het domein geïntegreerd werd. De zwemzone, de filterzone en de technische infrastructuur vormen samen één systeem dat enkel gebaseerd is op natuurlijke processen. In plaats van chemische desinfectie wordt het water gezuiverd via een combinatie van planten, substraten en gecontroleerde watercirculatie.
Voor veel aanwezige aannemers was het vooral interessant om de schaal van het project te zien. Publieke zwemvijvers stellen immers andere eisen dan particuliere projecten, zowel op het vlak van waterkwaliteit als van monitoring en onderhoud.
Waterkwaliteit en sectorontwikkeling
Peter Lauwers van Geonet, eveneens Groen Groeien lid, heeft meer dan dertig jaar ervaring in de bouw van zwemvijvers en filtertechnieken en begeleidt zowel ontwerpers als aannemers bij projecten.
In zijn presentatie ging hij dieper in op de basisprincipes van natuurlijke zwemvijvers en de internationale richtlijnen die daarbij worden gebruikt. Volgens die principes is een zwemvijver een gesloten en biologisch waterzuiveringssysteem, waarbij het water wordt gezuiverd door natuurlijke en fysisch-biochemische processen in plaats van door klassieke chloorbehandeling. Internationale richtlijnen, zoals de Duitse FLL-normen, spelen daarbij een belangrijke rol. Ze beschrijven onder meer de verschillende types zwemvijvers, de vereiste waterkwaliteit en de technische opbouw van filtersystemen. Via Groen Groeien zijn deze richtlijnen te raadplegen in het Nederlands.
Volgens Peter is samenwerking binnen de sector essentieel om die kennis verder te ontwikkelen. Binnen het zwemvijverplatform van Groen Groeien wisselen Belgische professionals ervaringen uit en werken ze samen met internationale partners. Via dat netwerk zijn leden ook verbonden met de International Organization for Natural Bathing Waters (IOB), een internationale koepelfederatie die onderzoek, kennisuitwisseling en standaardisering rond natuurlijke zwemwateren stimuleert. Ook onderzoeksinstellingen zoals Viaverda worden bij dat werk betrokken.
Natuurlijke filtratie
Een verhoogde nutriëntenconcentratie in een zwemvijver kan ontstaan door regenwater, stofdepositie, insecten, watervogels, bladeren, vulwater, zwemmers of instromend oppervlaktewater. Om het biologische evenwicht te bewaren, zijn een correcte bouwwijze, een geschikte filter, een juiste pompverhouding, een doordachte plantenkeuze en regelmatig onderhoud essentieel. Filtratie zorgt daarbij voor zuiver en veilig zwemwater door ongewenste organismen biologisch af te breken en organisch materiaal te verwijderen. Daarnaast geldt het principe ‘meten is weten’: controleer regelmatig zowel vijver- als vulwater, vooral op pH, fosfaat en GH/KH. Vooral een laag fosfaatgehalte is belangrijk om algengroei te beperken.
Natuurlijke zwemconcepten in opmars
De Zwemvijverdag in Aarschot maakte duidelijk dat natuurlijke zwemvijvers stilaan een vaste plaats krijgen in het landschap van de groensector. Wat ooit vooral een niche was voor particuliere tuinen, evolueert vandaag naar grotere projecten en zelfs publieke zwemzones. Op vlak van openbare zwemgelegenheden heeft België nog veel stappen te zetten, maar dit project toont alvast dat het perfect kan. Door natuurlijke filtratie en technische monitoring kan een zwemvijver functioneren als een duurzaam alternatief voor klassieke zwembaden.
